• Directed by Zack Snyder
  • Written by Chris Terrio, David S. Goyer | Based on Characters from DC Comics
  • Starring: Ben Affleck, Henry Cavill, Amy Adams, Jesse Eisenberg, Diane Lane, Laurence Fishburne, Jeremy Irons, Holly Hunter & Gal Gadot
  • US | 2016
  • on Wikipedia

خط‌کشی صریح دی‌سی با مارول

پیش‌زمینه: اگر در خبرها خوانده‌اید که «بتمن علیه سوپرمن: طلوع عدالت» با واکنش تند منتقدها روبه‌رو شده، خب باید ارجاع‌تان بدهم به جدول کامل نظرات منتقدان. البته که اکثریت از میانه به پایین است، اما یک‌دوجین منتقد آدم‌حسابی و مهم نشریات معتبر آن‌سوی آب هم طرف فیلم اسنایدر را گرفته‌اند و آن را ستوده‌اند. درواقع میانگین نظرات منتقدان درست‌وجسابی می‌گوید فیلم به‌شدت هوادار و مخالف صفر و صدی دارد. دلیل‌ش؟ سعی می‌کنم در ادامه توضیح‌ش دهم.

مقدمه: ماجرای آثار ابرقهرمانانه‌ی مارول و دی‌سی در سینما به‌واسطه‌ی ساخته‌شدن در حجم بالای سال‌های اخیر (در هر دو مدیوم سینما و تلویزیون) دوقطبی قدیمی میان این دو کمپانی را در سینما هم داغ کرده. به این دوقطبی بیفزایید اختلاف‌نظر شدید سینه‌چاکان کامیک‌بوک را که فانتزی براشان جزء لاینفک این آثار است و دسته‌ی مقابلی که فکر می‌کنند زمینی‌کردن و رئال‌شدن فانتزی‌ها در عصر تازه می‌تواند به باورپذیری آن‌ها کمک کند. محصولات اخیر مارول و دی‌سی به‌نوعی به جدال این دو ایده هم بدل شده است. یک‌طرف جاس ودن و هم‌فکران‌ش هستند که در رأس «انتقام‌جویان» و درکنارش «کاپیتان آمریکا» و «آیرون‌من» و «ثور» می‌سازند (جمله‌گی با تکیه بر همان فانتزی و تصاویر کارتونی و جهان رنگی که تلخی گاه‌به‌گاه‌ش هم نمی‌آزارد و معلوم است که به حال خوب ختم خواهد شد) و سمت دیگر برادران نولان و فیلم‌نامه‌نویس هم‌راه‌شان دیوید س. گوئر و دیگر حالا می‌شود گفت زک اسنایدر ایستاده‌اند که انقلاب «شوالیه‌ی تاریکی» را پی گرفته‌اند و تک‌به‌تک مخلوقات دی‌سی را از نو بازتعریف می‌کنند و سعی دارند به آن‌ها رنگی از قهرمان با تمام نقاط قوت و ضعیف‌ش بزنند. بازتعریفی که هواداران کامیک‌بوک‌ها را در این سال‌ها عصبانی کرده. در جبهه‌بندی جدید دی‌سی میدان را به این گروه تازه سپرده و مارول آن رویکرد را به‌عنوان الگو انتخاب کرده. چیزی که در کتاب‌ها آن‌قدر پررنگ نیست (اگر البته آثار فرانک میلر در حوزه‌ی بتمن را نادیده بگیریم) و چنین خط‌کشی صریحی ندارد. (کافی‌ست بتمن‌های تیم برتون را به یاد بیاورید تا بدانید قبل‌تر اساس پرداخت به کامیک‌بوک، فانتزی بود.)

اصل ماجرا: «سوپرمن علیه بتمن» جسورانه‌تر از تصور است. از همان ابتدا که خالقان حتا از ادغام نشان‌های معروف دو کاراکتر هم صرف‌نظر می‌کنند و عنوان فیلم بی هیچ جلال‌وجبروتی گوشه‌ی سمت راست تصویر با ریزترین فونت ممکن نقش می‌بندد، باید حدس زد که معجونی تلخ‌تر از «مرد پولادین» برای فیلم‌نوشت فیلم تازه تدارک دیده شده. بلندپروازی تصویرکردن دوباره‌ی مرگ توماس و مارتا وین (که با نسخه‌های کلاسیک از نظر شکل کشتن مارتا وین تفاوت دارد و ایده‌ی بصری صحنه و کابوس تکرارشونده‌ی بروس هم از همین می‌آید) از همان جنس بلندپروازی‌های بصری فیلم پیشین است (مثلن؛ اجرای مرگ کوین کاستنر با آن طراحی بصری فوق‌العاده) و این‌جا به‌گمان‌م با یک اسنایدر تازه طرف‌یم که دیگر تمام‌وکمال اعتمادبه‌نفس پرسه در احوالات شخصی دو ابرقهرمان‌ش را پیدا کرده. نگاه کنید به بتمن خشن‌تر از همیشه‌اش (با اجرای خوب افلک) که مطابقت بیش‌تری هم با خود کامیک‌ها دارد یا شکل پرورش واندر وومن که با نگه‌داشتن اندازه در تمام طول داستان هم‌ارزش سوپرمن و بتمن پیش می‌آید و در جای لازم وارد خط اصلی داستان می‌شود. مسأله اصلن همین است: این‌که اسنایدر هیچ‌کجا از اجرای داستان مرعوب دو ابرقهرمان‌ش نمی‌شود و حتا جا را برای دیدن سومی هم باز می‌کند و در کنار این‌ها یک اجرای فوق‌العاده هم از جسی آیزنبرگ در نقش لکس لوتر (خبیث محوری) می‌گیرد؛ تیم بازیگران پرتعداد و ستاره‌اش هیچ‌کجا دیگری را زیر سایه نمی‌برند و در این میان قصه‌اش را هم خوب و بی‌دست‌انداز تعریف می‌کند… هرچند به‌نظر می‌رسد فیلم‌نامه در نیمه‌ی اول کمی زیاده‌گوست و می‌شد قدری زودتر به اصل ماجرا رسید.

موخره: این بهترین و امیدوارکننده‌ترین پیش‌درآمد برای رسیدن به «لیگ عدالت» (نسخه‌ی دی‌سی «انتقام‌جویان») است. این‌که در ترکیب تعدادی از ابرقهرمانان دی‌سی هم قرار نیست روحیه‌ی تیم خالق گم شود یا از نگاه رئال و تلخ‌شان به ماجرا حتا اندکی کوتاه بیایند. پایان همین یکی را نگاه کنید؛ مگر از این غافل‌گیرکننده‌تر هم ممکن بود؟